Kauai Fish Farming, Hawaii adas\u0131n\u0131n g\u00fcney k\u0131sm\u0131nda 18 d\u00f6n\u00fcml\u00fck parlak bir g\u00f6letin i\u00e7in kefal, tilapya ve barakuda gibi bal\u0131klar\u0131n yeti\u015ftiricili\u011fini yapan bir tesis ve Dave Anderson da bu yeti\u015ftiricilik tesisinde \u00fcretimden sorumlu m\u00fcd\u00fcr. Suyun derinliklerinde buldu\u011fu k\u0131rm\u0131z\u0131 deniz h\u0131yar\u0131 da san\u0131ld\u0131\u011f\u0131 gibi yenmek i\u00e7in de\u011fil, bal\u0131k yeti\u015ftiricili\u011fi tesisinin yeni temizlik ekibinin bir par\u00e7as\u0131.<\/p>\n\n\n\n
Kum bal\u0131\u011f\u0131<\/em> olarak da bilinen deniz h\u0131yarlar\u0131, do\u011fada deniz taban\u0131nda dola\u015farak bulundu\u011fu alandaki kumu s\u00fcp\u00fcr\u00fcr ve kumun i\u00e7indeki at\u0131klarla, alglerle ve di\u011fer k\u00fc\u00e7\u00fck organik maddelerle beslenerek onlar\u0131 sindirir. Roma \u00dcniversitesi’nden Deniz Biyolo\u011fu Arnold Rakaj bu konuyla ilgili olarak \u00c7\u0131kard\u0131klar\u0131 kum t\u00fckettikleri kumdan daha temizdir, bu nedenle deniz h\u0131yarlar\u0131na genellikle “deniz taban\u0131n\u0131n ger\u00e7ek vakumlar\u0131” denir <\/em>diyor. Anderson \u015fimdi bu enteresan g\u00f6r\u00fcn\u00fcml\u00fc canl\u0131n\u0131n, \u00fcretim yapt\u0131\u011f\u0131 tesiste temizlik yapmas\u0131na izin veriyor.<\/p>\n\n\n\n Hangi t\u00fcr\u00fcn yeti\u015ftiricili\u011fine odaklan\u0131lm\u0131\u015f olursa olsun, \u00e7evre ile olan ili\u015fkileri iyi \u015fekilde y\u00fcr\u00fct\u00fclmeyen tesislerden ortaya \u00e7\u0131kan at\u0131klar zararl\u0131 miktarlara ula\u015fabilir ve denizle etkile\u015fim i\u00e7inde olan yada denizden \u00e7e\u015fitli faydalar sa\u011flayan di\u011fer bile\u015fenlerin s\u00fcrd\u00fcr\u00fclebilir faydas\u0131n\u0131 tehlike alt\u0131na atabilir, hastal\u0131klar\u0131n artmas\u0131na ve b\u00f6lgede yeti\u015ftiricilik yapan tesislerdeki mahsuller de dahil olmak \u00fczere ekolojik b\u00f6lgedeki t\u00fcm canl\u0131lar\u0131n ya\u015fam\u0131n\u0131 tehdit edici hale gelebilir.<\/p>\n\n\n\n Su \u00fcr\u00fcnleri yeti\u015ftiricili\u011fi veya daha genel ad\u0131yla bal\u0131k \u00e7ift\u00e7ili\u011fi, \u015fu anda d\u00fcnya \u00e7ap\u0131nda insanlar taraf\u0131ndan t\u00fcketilen deniz \u00fcr\u00fcnlerinin yar\u0131s\u0131ndan fazlas\u0131n\u0131 sa\u011fl\u0131yor ve end\u00fcstrinin, artan n\u00fcfusu beslemeye yard\u0131mc\u0131 olmak i\u00e7in artmaya devam etmesi bekleniyor. Ancak nerede olursa olsun, karada, k\u0131y\u0131da yada a\u00e7\u0131k denizde bal\u0131k \u00e7iftlikleri \u00fczerinde \u00e7\u00f6z\u00fcm \u00fcretilmeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131lan \u00f6nemli bir sorunla kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya. B\u00fcy\u00fck k\u00fctleler olu\u015fturan bal\u0131klar ayn\u0131 a\u011fda, havuzda veya tankta y\u00fczerken, bunlar\u0131n d\u00fczenli beslenmesinden kalan yenmemi\u015f yemler, bal\u0131klar\u0131n metabolik at\u0131klar\u0131 ve birikme \/ \u00e7\u00fcr\u00fcme neticesinde say\u0131lar\u0131 artan bakteri gibi organizmalar, bal\u0131klar\u0131n y\u00fczge\u00e7lerinde, solunga\u00e7lar\u0131nda, derilerinde hatta i\u00e7 organlar\u0131nda hastal\u0131klar\u0131n olu\u015fmas\u0131n\u0131 tetikleyebilir. Bu nedenle her y\u0131l \u00e7e\u015fitli boylarda binlerce bal\u0131k telef oluyor, yeti\u015ftiricilik tesisleri zarar yaz\u0131yor.<\/p>\n\n\n\n Bir alternatif olarak, bal\u0131k \u00e7iftlikleri, su kalitesini iyile\u015ftirmek ve genel \u00fcretkenli\u011fi artt\u0131rmak i\u00e7in bal\u0131k ve kabuklu deniz \u00fcr\u00fcnleriyle birlikte deniz h\u0131yarlar\u0131 yeti\u015ftirebilir, bir\u00e7ok ara\u015ft\u0131rma \u00f6nermektedir. \u015eu anda Avrupa, Kuzey Amerika ve di\u011fer yerlerdeki bir\u00e7ok deniz \u00fcr\u00fcnleri yeti\u015ftiricisi, tanklarda, kafeslerde ve g\u00f6letlerde ya\u015fayan birer temizlik robotu gibi hareket eden deniz h\u0131yarlar\u0131 yeti\u015ftirmekte. Bu eylem yaln\u0131zca tesisin etraf\u0131n\u0131 temizlemek i\u00e7in de\u011fil, yeterli stok olu\u015fturulduktan sonra fazlas\u0131n\u0131 satmak i\u00e7in de fena durmuyor. Deniz h\u0131yar\u0131, ekoloji ve pop\u00fclasyon \u00e7al\u0131\u015fan uzmanlar bu t\u00fcr geli\u015ftirme \u00e7abalar\u0131n\u0131n Hindistan ve Meksika da dahil olmak \u00fczere baz\u0131 spesifik yerlerde nesli t\u00fckenme noktas\u0131na gelene kadar avlanan yabani deniz h\u0131yarlar\u0131na olan talebi azaltmaya yard\u0131mc\u0131 olabilece\u011fini s\u00f6yl\u00fcyor<\/a>.<\/p>\n\n\n\n Bu t\u00fcr giri\u015fimler bal\u0131k \u00e7iftliklerini, kirleticilik potansiyeli y\u00fcksek monok\u00fclt\u00fcrden ziyade, biyolojik olarak \u00e7e\u015fitlenme sa\u011flayarak do\u011fal ekosistemler gibi \u00e7al\u0131\u015facak \u015fekilde yeniden tasarlamaya y\u00f6nelik fikir olan Entegre Multitrofik Su \u00dcr\u00fcnleri Yeti\u015ftiricili\u011fi<\/em> (IMTA) ad\u0131 verilen daha geni\u015f kapsaml\u0131 hareketin par\u00e7as\u0131. IMTA uygulayan yeti\u015ftiriciler somon veya \u00e7ipura – levrek gibi tek bir mahsul\u00fc yeti\u015ftirmek yerine, deniz h\u0131yar\u0131ndan midyeye ve deniz yosununa kadar besin zincirinin farkl\u0131 seviyelerinden birden fazla t\u00fcr\u00fc ayn\u0131 alanda fakat suyun farkl\u0131 katmanlar\u0131nda yeti\u015ftirerek israf\u0131 azalt\u0131r, ekolojik dengeyi korumaya yard\u0131mc\u0131 olur ve denizden elde edilen fayday\u0131 artt\u0131r\u0131r.<\/p>\n\n\n\n IMTA hakk\u0131nda en yeni geli\u015fmelerin takip edilebildi\u011fi Kanada\u2019da, Kanada Bal\u0131k\u00e7\u0131l\u0131k ve Okyanuslar Departman\u0131ndan bir deniz ara\u015ft\u0131rmac\u0131s\u0131 olan Chris Pearce, IMTA i\u00e7in Do\u011fal bir ortam\u0131 taklit etmeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131yorsunuz<\/em> diyor. Yani deniz t\u00fcrleri, vah\u015fi do\u011fada do\u011fal olarak yapt\u0131klar\u0131n\u0131 yap\u0131yorlar. Ama onlar\u0131 di\u011fer t\u00fcrlerle birle\u015ftirdi\u011finizde, yapt\u0131klar\u0131 \u015fey ekosistem i\u00e7in bir hizmet yaratmak oluyor. <\/em>Yani birisi i\u00e7in israf olan, di\u011feri i\u00e7in alt\u0131n oluyor.<\/p>\n\n\n\n Bug\u00fcnk\u00fc anlamdaki bal\u0131k yeti\u015ftiricili\u011finin k\u00f6klerinin de dayan\u0131\u011f\u0131 \u00c7in’deki bal\u0131k yeti\u015ftiricileri, y\u00fczy\u0131llard\u0131r yosun ve istiridye gibi di\u011fer t\u00fcrlerin yan\u0131nda bal\u0131k yeti\u015ftiriyor olsalar da, bu uygulama Bat\u0131l\u0131 \u00fclkelerde resmi olarak sadece 20 y\u0131l \u00f6nce deniz bilimcisi ve su k\u00fclt\u00fcr\u00fc dan\u0131\u015fman\u0131 Thierry Chopin’in Entegre Multitrofi terimini icat etmesiyle dikkat \u00e7ekti. Bal\u0131k yeti\u015ftiricileri, yeti\u015ftiricilik alanlar\u0131ndan elde ettikleri \u00fcr\u00fcnlerle sat\u0131\u015flar\u0131n\u0131 \u00e7e\u015fitlendirirken \u00e7evresel etkilerini en aza indirmenin yollar\u0131n\u0131 ar\u0131yordu, bu nedenle konsept son birka\u00e7 y\u0131lda daha fazla insan\u0131n merak\u0131n\u0131 \u00e7ekti.<\/p>\n\n\n\n Deniz h\u0131yarr\u0131, herkesin i\u015ftah\u0131n\u0131 a\u00e7acak gibi g\u00f6r\u00fcnmeyebilir ancak \u00c7in ve Japonya’da bir incelik olarak kabul edilir. Sashimi gibi \u00e7i\u011f olarak haz\u0131rlanabilir, k\u0131zart\u0131labilir veya kurutulup \u00e7orba ve g\u00fcve\u00e7lerde kat\u0131labilir. Tropiklerden kutuplara kadar okyanuslarda 1250’den fazla deniz h\u0131yar\u0131 t\u00fcr\u00fc ya\u015f\u0131yor ve \u00e7o\u011fu yakla\u015f\u0131k yar\u0131m kilo (pound) ba\u015f\u0131na yakla\u015f\u0131k $3 sat\u0131yor, ancak baz\u0131 \u00f6zellikle nadir t\u00fcrler kurutulmu\u015f halde yar\u0131m kilo ba\u015f\u0131na $1400\u2019e kadar \u00e7\u0131kabiliyor.<\/p>\n\n\n\n Kauai Fish Farming\u2019nden Anderson, S\u00fcrd\u00fcr\u00fclebilir su \u00fcr\u00fcnleri yeti\u015ftiricili\u011finden bahsederken ekonomik s\u00fcrd\u00fcr\u00fclebilirlik -genellikle- g\u00f6z ard\u0131 edilir<\/em> diyor. B\u00fct\u00fcn bu \u00e7iftli\u011fi in\u015fa ederseniz ve ekonomik olarak s\u00fcrd\u00fcr\u00fclebilir de\u011filse ve sonra \u00e7\u00f6kerse … bu \u00e7ok b\u00fcy\u00fck bir \u00e7evresel etkidir ve bundan hi\u00e7bir \u015fey \u00e7\u0131kmaz.<\/em><\/p>\n\n\n\n Fakat bal\u0131k \u00e7iftliklerinin \u00f6l\u00e7e\u011fini b\u00fcy\u00fctmek i\u00e7in d\u00fcnyan\u0131n her yerinde baz\u0131 tamamlanmas\u0131 gereken baz\u0131 prosed\u00fcrler var ve bunlar\u0131 yerine getirmek her zaman i\u00e7in kolay de\u011fil. Yeti\u015ftiriciler bir \u015fekilde gerekli izinleri almay\u0131 ba\u015farsalar bile bir ka\u00e7 t\u00fcr\u00fc bir arada yeti\u015ftirmek teoride oldu\u011fu kadar kolay ve zahmetsiz de\u011fil. <\/p>\n\n\n\n \u00c7ok spesifik bir \u00f6rnek olarak Kauai Fish Farming, Ulusal Okyanus ve Atmosfer \u0130daresi NOAA’dan yakla\u015f\u0131k $300K\u2019l\u0131k bir hibe<\/a>nin yard\u0131m\u0131yla ge\u00e7en y\u0131l yerli Hawaii deniz h\u0131yarlar\u0131n\u0131 yeti\u015ftirmeye ba\u015flad\u0131. Ara\u015ft\u0131rma izniyle \u00e7al\u0131\u015fan bu projede, 12 deniz h\u0131yar\u0131 do\u011fadan al\u0131narak g\u00f6lete b\u0131rak\u0131ld\u0131. Ancak g\u00f6letin su kalitesini iyile\u015ftirmek i\u00e7in daha fazla deniz h\u0131yar\u0131na ihtiya\u00e7 duyuldu\u011fu kesin, bu nedenle Anderson, Hawaii \u00dcniversitesi’ndeki bilim insanlar\u0131yla birlikte, \u00e7iftli\u011fin yeni kara tabanl\u0131 kulu\u00e7ka \u00fcnitesinde tedariki art\u0131rmak i\u00e7in \u00fc\u00e7 farkl\u0131 yerli deniz h\u0131yar\u0131 t\u00fcr\u00fcnde \u00fcreme ind\u00fcksiyonu program\u0131 geli\u015ftiriyor<\/a>.<\/p>\n\n\n\n Kauai Fish Farming projesi kesin bir ba\u015far\u0131 olarak ilan edilmek i\u00e7in \u00e7ok yeni, ancak d\u00fcnya \u00e7ap\u0131nda deniz h\u0131yarlar\u0131n\u0131 sistemlerinde test eden akuak\u00fclt\u00fcr i\u015fletmelerinin izinden gidiyor. \u00d6rne\u011fin, 2018 y\u0131l\u0131nda \u0130sko\u00e7ya’daki Stirling \u00dcniversitesi’nden ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar, Malta Fish Farming adl\u0131 bir a\u00e7\u0131k deniz i\u015fletmesinde deniz levre\u011fi kafesinin alt\u0131nda deniz h\u0131yarlar\u0131n\u0131n nas\u0131l b\u00fcy\u00fcd\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc inceledi<\/a>. \u00c7al\u0131\u015fman\u0131n ba\u015f yazar\u0131 Karl Cutajar, deniz h\u0131yarlar\u0131n\u0131n yerle\u015ftirildi\u011fi yerin \u00e7ok \u00f6nemli oldu\u011funu belirtiyor; bal\u0131klar\u0131n do\u011frudan alt\u0131na yerle\u015ftirilenlerin d\u0131\u015fk\u0131larla tamamen bo\u011fuldu\u011funu s\u00f6yl\u00fcyor. Ancak ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar deniz h\u0131yarlar\u0131n\u0131 deniz levre\u011fi kafesi g\u00f6lgesinin \u00f6tesine yerle\u015ftirdiklerinde, deniz h\u0131yarlar\u0131n\u0131n do\u011fada oldu\u011fundan \u00e7ok daha h\u0131zl\u0131 b\u00fcy\u00fcd\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc g\u00f6rd\u00fcler, bu da at\u0131klardan beslendiklerinin bir i\u015fareti.<\/p>\n\n\n\n \u0130talya’da midye<\/a>, \u0130sko\u00e7ya’da levrek<\/a> ve Kenya’da karides<\/a> gibi t\u00fcrler ve deniz h\u0131yar\u0131yla ger\u00e7ekle\u015ftirilen bir dizi benzer deney de bal\u0131k \u00e7iftliklerinde verimlili\u011fin ve su kalitesinin artt\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6stermi\u015ftir. Son zamanlarda, Kanada Bal\u0131k\u00e7\u0131l\u0131k ve Okyanuslar Departman\u0131ndan ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar, Britanya Kolumbiyas\u0131’ndaki organik bir bal\u0131k \u00e7iftli\u011fi olan Creative Salmon’da a\u011flar\u0131 a\u011f\u0131rla\u015ft\u0131rarak a\u015fa\u011f\u0131 \u00e7eken algleri ve di\u011fer at\u0131klar\u0131 \u00e7\u0131karmak i\u00e7in deniz h\u0131yarlar\u0131n\u0131 kulland\u0131lar. Deniz biyolo\u011fu Emaline Montgomery, sonu\u00e7lar\u0131 hen\u00fcz yay\u0131nlanmam\u0131\u015f olsa da, “kavram kan\u0131t\u0131” g\u00f6rd\u00fcklerini s\u00f6yl\u00fcyor: deniz h\u0131yarlar\u0131 yosunlar\u0131 ve somon at\u0131klar\u0131n\u0131 s\u00fcp\u00fcr\u00fcyordu.<\/p>\n\n\n\n Creative Salmon’un biyoloji m\u00fcd\u00fcr\u00fc Barb Cannon, Ba\u015flang\u0131\u00e7ta nas\u0131l olaca\u011f\u0131ndan emin de\u011fildim<\/em> diyor. Ama t\u00fcm cephelerde yan\u0131ld\u0131\u011f\u0131m kan\u0131tland\u0131 ve deniz h\u0131yarlar\u0131 ger\u00e7ekten iyi i\u015f \u00e7\u0131kard\u0131. <\/em>Cannon, IMTA’n\u0131n yak\u0131n zamanda \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131 \u00e7iftlikte ticari \u00f6l\u00e7e\u011fe ula\u015fabilece\u011finden h\u00e2l\u00e2 \u015f\u00fcpheli. Uzun vadede ba\u015far\u0131l\u0131 olmak i\u00e7in \u00e7iftli\u011fin kendi deniz h\u0131yar\u0131 kulu\u00e7kahanesine ihtiyac\u0131 olacak, b\u00f6ylece vah\u015fi pop\u00fclasyonlar\u0131 t\u00fcketmeyecek. Ve deniz h\u0131yar\u0131 yeti\u015ftirmek i\u00e7in lisans almak zaman alabilir<\/em> diyor.<\/p>\n\n\n\n D\u00fczenleyici engellerin bir k\u0131sm\u0131n\u0131n sebebi, ne Kanada’n\u0131n, ne de Amerika Birle\u015fik Devletleri’nin veya Avrupa’n\u0131n su \u00fcr\u00fcnleri yeti\u015ftiricili\u011fi end\u00fcstrisini d\u00fczenleyen tek bir kurulu\u015fun olmamas\u0131. \u00d6rne\u011fin, ABD’de toplamda yedi farkl\u0131 federal kurulu\u015f, su \u00fcr\u00fcnleri yeti\u015ftiricili\u011fini d\u00fczenlemekten sorumlu ve politikalar genellikle ayn\u0131 anda sadece bir deniz t\u00fcr\u00fcn\u00fcn yeti\u015ftirilmesine odaklan\u0131yor.“Bu nedenle, t\u00fcrleri de\u011fi\u015ftirebilmek ve esnek yeti\u015ftirme uygulamalar\u0131na sahip olabilmek neredeyse imkans\u0131z<\/em> diyor California \u00dcniversitesi’nden Froehlich. IMTA i\u00e7in b\u00fcrokratik engeller, bu end\u00fcstrinin ne kadar h\u0131zla de\u011fi\u015fti\u011fi ve k\u00fcresel d\u00fczeyde deniz \u00fcr\u00fcnleri \u00fcretimi i\u00e7in ne kadar \u00f6nemli hale geldi\u011fi g\u00f6z \u00f6n\u00fcne al\u0131nd\u0131\u011f\u0131nda, ola\u011fan\u00fcst\u00fc.<\/em><\/p>\n\n\n\n Hawaii’deki Kauai Sea Farm, \u00e7o\u011fu Kuzey Amerika ticari bal\u0131k \u00e7iftli\u011finden farkl\u0131 bir \u015fekilde i\u015fletiliyor. \u00c7iftlik, eski yerli Hawai loko i’a sistemine ba\u011fl\u0131 olan Nomilo Bal\u0131k Havuzu \u00fczerinde yer almaktad\u0131r. Geleneksel bal\u0131k\u00e7\u0131l\u0131k tekni\u011finde, larva a\u015famas\u0131ndaki bal\u0131klar dar kayal\u0131k kanallar arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla okyanustan havuza do\u011fru y\u00fczerler ve geri d\u00f6nemeyecek kadar b\u00fcy\u00fcyene kadar i\u00e7eride kal\u0131rlar. \u00c7iftlik, kendi kara tabanl\u0131 kulu\u00e7ka \u00fcnitesine sahiptir ve besin a\u00e7\u0131s\u0131ndan zengin su, havuzdan pompalan\u0131r, istiridye, midye, deniz kestanesi ve deniz h\u0131yar\u0131 i\u00e7eren bir dizi tank sistemi \u00fczerinden ge\u00e7erek kayna\u011fa geri d\u00f6nmeden \u00f6nce dola\u015f\u0131r. Her t\u00fcr, \u00e7iftli\u011fi s\u00fcrd\u00fcrmede kendi rol\u00fcn\u00fc oynar ve hem modern IMTA kavram\u0131n\u0131, hem de Loko i’a gelene\u011fini takip eder. Kauai Sea Farm’\u0131n yerli Hawai sahibi Lynn Taylor, Biz asl\u0131nda bal\u0131k havuzlar\u0131n\u0131n MacGyver’\u0131y\u0131z<\/em> diyor.<\/p>\n\n\n\n Ancak Kauai Sea Farm, birden fazla t\u00fcr\u00fc yeti\u015ftirmeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131rken di\u011fer bal\u0131k \u00e7iftliklerinin kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131\u011f\u0131 sorunlardan etkilenmiyor. Deniz h\u0131yarlar\u0131n\u0131n \u00fcreme d\u00f6ng\u00fclerini g\u00fcvenilir bir \u015fekilde kontrol etmenin s\u0131rr\u0131 ise hen\u00fcz \u00e7\u00f6z\u00fclemedi. Anderson Diyelim ki bu ticari bir \u015fey haline geliyor. Hayvanlar o y\u0131l i\u015fbirli\u011fi yapmad\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in bir \u00fcretim y\u0131l\u0131n\u0131 kaybedemezsiniz. Bu mukussu g\u00f6r\u00fcn\u00fcml\u00fc yarat\u0131klar i\u00e7in \u00e7ok karma\u015f\u0131klar.<\/em><\/p>\n\n\n\n Son y\u0131llarda \u0130sve\u00e7<\/a>, Vietnam<\/a> ve Sri Lanka<\/a>‘daki bilim adamlar\u0131 kendi b\u00f6lgelerindeki di\u011fer deniz h\u0131yar\u0131 t\u00fcrlerini ba\u015far\u0131l\u0131 bir \u015fekilde nas\u0131l \u00fcreteceklerini anlad\u0131lar, dolay\u0131s\u0131yla umut hala var. Hatta ba\u015fka bir yumurtlama y\u00f6ntemi deneniyor. Ekip deniz h\u0131yarlar\u0131n\u0131 yeti\u015fkinli\u011fe kadar canl\u0131 tutabilirse, Kauai Deniz \u00c7iftli\u011fi sonunda g\u00f6let i\u00e7in daha b\u00fcy\u00fck bir temizlik ekibine ve satacak yeni bir deniz \u00fcr\u00fcnlerine sahip olabilir.<\/p>\n\n\n\n![\"\"](\"https:\/\/suymerbir.org.tr\/wp-content\/uploads\/2023\/05\/deniz-hiyari-mdiye-diyagram-1024x386.png\")